مجانى به تعمير آن اقدام نمىكردى . و ايراد اوّل موسى در سوراخ كردن كشتى به خاطر عدم علم او به موضوع حكم او بوده نه به خود حكم و خضر عالم به موضوع بوده است . و امّا حادثه متوسط كه كشتن غلام است ، چنانچه مراد آيه اين باشد كه ما ترسيديم كه اين پسر والدين مؤمن خود را به خاطر كفر و سركشى كه دارد اذيت و يا زخمى كند ، مجرّد ترس موجب قتل او نمىشود مگر اين كه غلام مذكور كافر حربى بوده باشد و امّا اگر غلام فعلًا تابع پدر باشد و اظهار كفر نكند ، در حكم مسلمان است ( اگر نا بالغ باشد ) كشتن او جايز نيست . به هر حال سؤال عمده اين است كه غلام چه نابالغ و چه بالغ اگر بدانيم او پدر و مادر خود را مى كشد آيا كشتن او فعلًا جايز است ( قصاص قبل از جنايت ) ؟ بسيار مشكل است كه به ظاهر شريعت ، دانشمندى آن را تجويز كند . به هر حال در دو واقعه نه موسى و نه علماى مسلمان جهل حكمى نداشته و ندارد و خضر نيز به همه موضوعات علم نداشته و در موارد خاص به دستور خصوصى خداوند اقدام مى نموده است و تنها مورد سوّم است كه حكم آن به نظر ما نا روا است ؛ ولى خضر به حكم خداوند آن را انجام داده است و فعلًا هم براى ما چنين اقدامى قطعاً جايز نيست كه كسى را به اين سبب بكشيم كه ممكن است پدر و مادر خود را اذيت كند و يا آنان را مجروح نمايند ؛ بلكه در فرض قتل والدين به مجرد خشيت بازهم قطعاً جايز نيست . و در فرض علم به قتل مشكل است . 3 - اين عالم بزرگوار در سه موضوع فوق سه تعبير مختلف دارد : در مورد سوراخ كردن كشتى مىگويد فأردتُ أن أعيبها : إراده كردم كشتى را معيوب كنم . در مورد كشتن غلام مىگويد ترسيديم كه او پدر و مادر را اذيت نكند و يا كافر نسازد پس إراده كرديم كه خداوند به والدين او پروردگار شان بهتر و پاكتر و پر محبّت تر به آنان